Aster gawędka (Aster amellus). Rodzina astrowate (złożone). Bylina do 60 cm wysokości, z gałęzistym kłączem, cała pokryta szorstkimi włoskami.

Łodyga sztywna, czerwononabiegła, skrętolegle ulistniona, w górnej części rozgałęziona. Liście 3-nerwowe, szorstkie; odziomkowe łopatkowate, zwężone w długi ogonek; dolne liście łodygowe krótkoogonkowe, z blaszką eliptyczną; górne liście siedzące, lancetowate. Koszyczki duże, średnicy 3,5-5 cm, zebrane w złożony kwiatostan. Okrywa koszyczka utworzona z kilku szeregów listków. Brzeżne kwiaty w koszyczku żeńskie, z długim fioletowym lub niebieskim języczkiem i krótką białawą rurką; kwiaty środkowe obupłciowe, rurkowate, żółte. Owocki (niełupki) 3-4 mm długości, opatrzone puchem kielichowym. Roślina wykazuje zmienność pod względem kształtu zewnętrznych listków okrywy, co dało podstawę do wyróżnienia odmian. Kwitnie w sierpniu i wrześniu. Populacje liczą zwykle po kilkadziesiąt osobników.

Gatunek charakterystyczny dla muraw kserotermicznych, zwłaszcza dla zespołu omanu wąskolistnego. Rośnie na suchych, ciepłych, słonecznych wzgórzach, w widnych lasach i zaroślach oraz na ich obrzeżach na podłożu zasobnym w węglan wapnia. Występuje na Wyżynie Lubelskiej, Roztoczu i Wyżynie Małopolskiej oraz dość licznie w dorzeczu dolnej Wisły i na Pomorzu Wschodnim. Poza tym znany z pojedynczych stanowisk. Niektóre znajdują się w rezerwatach stepowych i w parkach narodowych.

Na terenie byłego województwa radomskiego aster gawędka występuje w rezerwacie przyrody Sadkowice oraz na skarpie projektowanego rezerwatu przyrody Raj, w wąwozach południowej części gminy Solec nad Wisłą, oraz na utworach wapienno-kredowych w Wierzbicy i na terenie gminy Iłża. Od 2001 r. podlega ochronie częściowej. Podstawowym zagrożeniem tego gatunku w skali krajowej jak i lokalnej – regionu byłego województwa radomskiego jest sukcesja drzew i krzewów oraz powolny zanik użytkowania rolniczego tego rodzaju muraw.

Robert Małysa