Przypomnijmy od roku 2007 r., trwają prace nad powołaniem do życia (na razie tylko formalnie) Parku "Mleczna" obejmującym okolice rzeki Mlecznej wraz z Grodziskiem Piotrówka.

Projekt ten już od początku wzbudził żywa dyskusję i nadzieję na realizację parku rekreacyjnego w sercu miasta. W trakcje dyskusji narodziła się również idea utworzenia parku kulturowego pod nazwą "Stary Radom" (na podstawie przepisów art. 16 i 17 Ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami) w obrębie którego znajdzie się Park Mleczna.

Niezorientowanym wyjaśniamy, że Park kulturowy w założeniu ustawy – jest jedną z form ochrony zabytków (obok wpisu do rejestru zabytków, uznania za pomnik historii, ustalenia ochrony w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego).

Powołanie parku kulturowego ma służyć ochronie krajobrazu kulturowego, a nie tylko pojedynczych zabytków czy nawet ich zespołów.  Do tej pory powstało w Polsce jedynie kilka parków kulturowych m.in. w Srebrnej Górze i Kłodzku. Cóż zatem mają przyrodnicy do przedmiotu będącego sferą zainteresowania specjalistów z zupełnie innej branży?

Wiele, Park Kulturowy jest w istocie formą ochrony obszarowej, zatem jego ustalenia mogą pomóc, bądź w skrajnym przypadku zaszkodzić ochronie przyrody. Dolina Mlecznej stanowi najważniejszy element systemu przyrodniczego naszego Miasta, a źle zaprojektowany park, złe zapisy odnoszące się do zasad zagospodarowania bądź też rezygnacja z zamierzenia mogą w efekcie doprowadzić do przerwania bądź ograniczenia drożności tegoż korytarza. Niezależnie od powyższego należy pamiętać, iż Park będzie również pełnił funkcje rekreacyjne z czego wynika uwzględnienie w jego zagospodarowaniu m.in. placów zabaw dla dzieci czy boisk sportowych i wybiegów dla psów.

Naszym zadaniem staje się zatem uważne przyglądanie się realizacji tego przedsięwzięcia. Póki co tempo prac nad uchwałą nie budzi zachwytu. Warto w tym miejscu przypomnieć, ze prace nad powołaniem Obszaru Chronionego Krajobrazu  "Dolina Kosówki" zaczynaliśmy z ponadrocznym opóźnieniem w stosunku do prac nad parkiem kulturowym, zresztą bez wsparcia finansowego i merytorycznego gminy. I o ile Obszar funkcjonuje już ponad rok, to Park Kulturowy jeszcze nie dostał się pod obrady Rady Gminy, czy zatem jest realna szansa na uchwalenie go jeszcze w trakcje tej kadencji Rady Miejskiej?

Drugą przyczyną niepokoju jest forma zagospodarowania przyszłego parku Mleczna (ej?) zaprezentowana na stronie internetowej miasta. Te geometryczne formy powtarzające się nieomal na każdej wizualizacji, drzewa (najpewniej wiśnie ozdobne sadząc z pokroju i ich ukwiecenia),  ilość płyt chodnikowych, wyprostowane koryto Mlecznej przywodzą na myśl raczej uporządkowane cmentarze wojenne niż park godzący potrzeby funkcjonowania czynnego korytarza ekologicznego i miejsca rekreacji mieszkańców.

Jaki zatem powinien być park przyjazny przyrodzie, (i człowiekowi)  z punktu widzenia przyrodnika?

Szata roślinna.

Projekt musi uwzględnić specyficzne warunki mikroklimatyczne doliny Mlecznej, a także jej funkcję jako głównego korytarza przewietrzającego miasto i korytarza ekologicznego. Sama dolina musi pozostać dostatecznie otwarta, o niskim stopniu zadrzewienia, dobrze nasłoneczniona, zachowująca drożność jako korytarz przewietrzający i ekologiczny z uregulowanym poziomem wód gruntowych. Tworzony układ zieleni należało by z kolei oprzeć o rozległe murawy rekreacyjne, łąki kwietne z pojedynczymi drzewami lub ich grupami na obrzeżach doliny Mlecznej. Tradycyjna murawa parkowa składająca się zaledwie z kilku gatunków traw zastąpiona powinna być szczególnie w pobliżu koryta rzeki Mlecznej przez bujną roślinność łąkową w nawiązaniu do krajobrazu, jaki funkcjonował tu zapewnie w nie tak odległej przeszłości. Należy dokonać inwentaryzacji i waloryzacji istniejącej szaty roślinnej, a najcenniejsze fragmenty np. spontanicznie powstałe zadrzewienia wierzbowe (tzw. "Wierzbina") w północnej części analizowanego obszaru, wkomponować w powstający układ zieleni. Dobór gatunkowy roślinność musi uwzględniać także obok walorów estetycznych siedlisko i odporność na okresowe zalewanie wodą.

Renaturalizacja (prawdziwa) rzeki Mlecznej.

Obecnie koryto Mlecznej, w obrębie doliny na niemal całym odcinku, zostało pogłębione i skanalizowane. Jedynie w środkowej części rzeka częściowo meandruje. W projekcje zagospodarowania doliny należy przewidzieć renaturalizację jej koryta w celu nadania jej naturalnego, bądź zbliżonego do naturalnego, charakteru. Projekt renatulizacji należy przygotować w oparciu o wstępną analizę starych map, zdjęć lotniczych i istniejących warunków geologicznych i hydrologicznych. Należy odtworzyć meandry oraz sekwencję bystrzy i głęboczków w korycie rzeki. Przy rekonstrukcji koryta Mlecznej należy zróżnicować rodzaje przekrojów poprzecznych umożliwiając wprowadzenie cennych zespołów roślin bagiennych i wodnych. Istniejące skanalizowane koryto należy częściowo zasypać częściowo zaś wykorzystać fragmenty do utworzenia zatok i starorzeczy.  W żadnym przypadku wzorem do naśladowania nie może być prowadzona obecnie pseudo naturalizacja Potoku Północnego (Sadkówki).

Warunkiem koniecznym do renaturalizacji jest przywrócenie stabilnego przepływu w górnym biegu rzeki Mlecznej, a to związane jest z kolei z odtworzeniem koryta potoku Malczewskiego i jego lewobrzeżnego dopływu tj. cieku z Trablic.

Obszary cenne przyrodniczo.

W związku z zamierzeniami powołania parku Klub nasz przystąpił do waloryzacji tego obszaru. Badania terenowe przeprowadzone w 2008 (J. Słupek) i 2009 (T. Figarski) wykazały występowanie wielu gatunków zwierząt, szczególnie ptaków.  W efekcie tych prac przedstawiliśmy na posiedzeniu Komisji Gospodarki i Środowiska w dniu 22.06. br. projekt powołania dwóch użytków ekologicznych w obrębie przyszłego Parku.

Na zakończenie nie wiemy jak potoczy się sprawa utworzenia Parku Kulturowego, oraz Parku "Mleczna" na obecnym etapie wydaje się jednak (pomimo iż sprawa się przeciąga), że działania idą w pożądanym kierunku. Jednak ostateczny kształt, w jaki oblecze się uchwała jak i sam park zależy również od zainteresowania i udziału w projekcie wszystkich mieszkańców Radomia.  Do czego gorąco namawiamy.

KPRR